Słownik podstawowych terminów jungowskich

Na podstawie książki Psychologia integralna Junga Zenona Waldemara Dudka

A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | Ł | M | N | O | P | R | S | Ś | T | U | W | X | Y | Z
A
AKTYWNA WYOBRAŹNIA
Metoda świadomego rozwijania ujawnionych treści psychicznych, sposób kierowania wyobraźnią, który służy poszerzaniu znaczenia treści snów, fantazji, przejawów twórczości itp. Pozwala dokończyć przerwane fantazje czy sny, które wywołują lęk (wyobrażenia negatywne), lub poznać inne, często pozytywne wersje przebiegu zdarzeń i przeżyć.ALIENACJA EGO
Proces lub stan obniżonej energii, spadku emocji, poczucia izolacji (wypędzenia z raju), blokady wyobraźni i aktywności „ja” w wyniku utraty kontaktu, więzi ego z symbolami kultury (dewaluacja znaczenia obrazów baśni, mitu, rytuału, sztuki, narracji literackiej) lub pod wpływem negatywnych doświadczeń urazowych, izolacji psychicznej, odrzucenia, utraty wzorców i oparcia emocjonalnego w rodzinie, społeczności, religii i kulturze. Stan alienacji jest zwykle następstwem negatywnej, niekontrolowanej ekspansji „ja”, inflacji ego; pozwala uświadomić sobie ograniczenia psychiczne i zewnętrzne na drodze rozwoju osobowości, wieloetapowego procesu indywiduacji.AMAZONKA
Męski typ kobiety, której świadomość została zdominowana przez archetyp Animusa. Potrafi współpracować z mężczyzną na zasadach partnerskich, a u siebie i innych kobiet ceni siłę woli, zdecydowanie, niezależność. Kobieta z kompleksem Amazonki nie przykłada wagi do tradycyjnych cech kobiecych, czuje wyższość nad kobietą o cechach macierzyńskich czy zależną od mężczyzny; często doznaje emocjonalnej frustracji w kontaktach z mężczyzną, gdyż koncentruje się na racjonalnym i technicznym aspekcie relacji.AMPLIFIKACJA
Metoda odkrywania znaczeń przez poszerzanie, wzmacnianie danych treści psychicznych, ich powtarzanie, „okrążanie” (circumambulatio), wyrażanie różnymi kanałami percepcyjnymi (słownie, plastycznie, ruchowo, muzycznie) lub w różnych wersjach i za pomocą różnych funkcji psychicznych. Treści o głębszym znaczeniu są odkrywane metodą amplifikacji poprzez odniesienie przeżyć, obrazów sennych czy fantazji do treści mitologicznych lub innego typu symboli kulturowych (baśnie, literatura). Często pozwala to dotrzeć do znaczeń archetypowych.

ANIMA
Archetyp kobiecości w nieświadomej warstwie psychiki mężczyzny. Umożliwia mu głębokie uczuciowe i duchowe porozumienie z kobietą (zakochanie, związek archetypowy). Wpływa uwodzicielsko i magicznie na niedojrzałe „ja” mężczyzny, kształtuje jego kobiece cechy i zachowania, inspiruje twórczo i transformuje pierwotną psychikę chłopca i młodzieńca z jednostronnie męskiej w bardziej zróżnicowaną (cechy lub typ kochanka, artysty, szamana, Anima pozytywna). Umożliwia mężczyźnie uświadomienie sobie wzorca postawy miłości, tj. zasady erosa. Przedwczesny rozwój świadomości Animy lub jej przerost, np. pod wpływem silnego związku z matką bądź wskutek braku pozytywnych doświadczeń męskich wzorców, może upośledzać rozwój dojrzałej męskości (kompleks matki u syna, Anima negatywna).

ANIMUS
Archetyp męskości w nieświadomej warstwie psychiki kobiety. Umożliwia jej uzupełnienie świadomości o cechy męskie, odpowiada za idealny obraz mężczyzny, pozwala zrozumieć zasadę rozumu i twórczej idei tj. logosu. Silny wpływ archetypu Animusa na świadomość kobiety czyni ją stabilną emocjonalnie, logiczną, łatwo porozumiewającą się z mężczyzną, a nawet rywalizującą z nim lub dominującą (cechy lub typ amazonki).

ARCHETYP
Obraz pierwotny (gr. arche – pierwotny, typos – obraz) tworzący nieświadomość zbiorową, wrodzony i dziedziczony jako struktura psychiczna. Stanowi on psychoidalny wzorzec myślenia, przeżywania, spostrzegania i działania w typowych dla ludzi sytuacjach. Archetypy mają naturę dwubiegunową, nadają formę zwykłym przeżyciom i aktywności człowieka, a także kształtują ich treść, zaznaczają swój szczególny wpływ na przeżycie numinosum (doświadczenie religijne) i aktywność twórczą (sztuka archetypowa). W kulturze i doświadczeniu człowieka archetypy wyrażają się jako symbole sztuki, kultury, religii (rytuału), a także jako charakterystyczne dla epoki historycznej myślenie, światopogląd, paradygmaty naukowe itp. Główne archetypy to: Anima, Animus, Wielka Matka, Stary Mędrzec, Jaźń, Cień.

początek

C

CIEŃ
Cała sfera nieświadomości, w której można wyróżnić część (poziom) indywidualną (kompleksy indywidualne, osobiste) oraz zbiorową, dziedziczoną (Cień zbiorowy, archetyp Cienia). Archetyp Cienia wyraża się przez charakterystyczne wyobrażenia i symbole kulturowe, jak szatan (diabeł), piekło, śmierć, otchłań, samsara.CONIUNCTIO OPPOSITORUM
Zasada jedności przeciwieństw psychicznych, które uzupełniają się i kompensują wzajemne wpływy w całym systemie psychicznym (psyche). Typowe, podstawowe przeciwieństwa psychiczne według Junga tworzą: świadomość i nieświadomość, introwersja i ekstrawersja, męskość i kobiecość, ego i archetypy, podstawowe funkcje psychiczne (uczucie i myślenie, intuicja i percepcja), zasada erosa i logosu.początek
E

EGO
Centralny kompleks świadomości, treści związane z własnym „ja”, samoświadomość, świadomość indywidualna ukształtowana w toku rozwoju osobistego, zwłaszcza w wyniku wczesnych relacji z osobami znaczącymi (matka, ojciec, rodzeństwo, opiekunowie). Zasadniczy zrąb ego stanowią główne, częściowo świadome identyfikacje, np. z ważnymi osobami lub bohaterami baśni, literatury, filmu, wyobraźni. Ego niedojrzałe, słabo zróżnicowane posługuje się archaicznymi mechanizmami, manipuluje, stosuje z przesadą uniki albo inne, mniej lub bardziej dojrzałe mechanizmy obronne (izolacja, projekcja, wyparcie, tłumienie, sublimacja, racjonalizacja i in.). Ego dojrzałe konfrontuje się z własnym wnętrzem i otoczeniem bardziej świadomie, w sposób planowy, systematyczny, spójny i wyrazisty, a w razie potrzeby kompromisowy, otwarty na okoliczności, potrzeby innych. W procesie indywiduacji rozwój ego prowadzi do powstania świadomej i w miarę trwałej relacji „ja” z archetypami, w tym przede wszystkim z archetypem Jaźni (tzw. oś ego – Jaźń).EKSTRAWERSJA
Tendencja do reagowania na bodźce w otoczeniu, kierowanie uwagi i libido w stronę zjawisk zewnętrznych, zwracanie się „ja” w stronę obiektów w otoczeniu zewnętrznym.EROS
Żeńska zasada psychiczna ukierunkowująca świadomość na związek oparty na miłości. Uzupełnia męską zasadą logosu.początek

F

FAZA KULTUROWA ROZWOJU PSYCHE (OSOBOWOŚCI)
Okres rozwoju świadomości i osobowości, kiedy „ja” (ego) przyswaja sobie podstawowe treści archetypowe (znaczenia duchowe, treści nieświadomości zbiorowej). Zwykle odbywa się to w drugiej połowie życia, po spełnieniu zadań fazy naturalnej rozwoju. W fazie kulturowej osobowość nabywa i utrwala znaczenie zbiorowego (kulturowego) wymiaru życia psychicznego.FAZA NATURALNA ROZWOJU PSYCHE (OSOBOWOŚCI)
Okres rozwoju świadomości i osobowości, kiedy kształtują się podstawy „ja” (ego, świadomość indywidualna) oraz jej adaptacja społeczna i zdolność funkcjonowania społecznego (persona, świadomość zbiorowa, osobowość zewnętrzna). Zatrzymanie rozwoju psychicznego w fazie naturalnej ogranicza świadomość człowieka do wartości dotyczących własnego „ja” (egoizm) oraz naturalnych norm zbiorowych (popędy) i pochodzenia społecznego (normy konwencjonalne, społeczne).FUNKCJA TRANSCENDENTNA
Zdolność tworzenia symboli oparta na możliwości łączenia przeciwstawnych znaczeń (tzw. funkcja symboliczna). Dzięki tej funkcji odkrywane jest i realizowane w sferze świadomej znaczenie archetypów. Aktywność tej funkcji ma znaczenie rozwojowe i terapeutyczne.FUNKCJE PSYCHICZNE
Istnieją cztery podstawowe funkcje psychiczne, które tworzą dwie pary uzupełniających się opozycji: funkcje racjonalne – uczucie i myślenie, oraz funkcje irracjonalne – percepcja i intuicja. W procesie rozwoju psychicznego funkcje te stopniowo różnicują się jako odrębne, a nie zlewające się, tzn. są kontrolowane przez kompleks ego i stanowią oddzielne kategorie spostrzegania (intuicja – spostrzeganie przez nieświadomość, percepcja – spostrzeganie zmysłowe) i oceniania rzeczywistości zewnętrznej oraz rzeczywistości psychicznej (uczucie – wartościowanie subiektywne, myślenie – wartościowanie obiektywne). Funkcje dominujące i lepiej rozwinięte kształtują określony typ psychiczny, np. typ uczuciowo-intuicyjny, który kieruje się głównie wartościami subiektywnymi i odczuwaniem (spostrzeganiem) intuicyjnym. Istnieje też odrębna podstawowa złożona funkcja psychiczna, tj. wyobraźnia (fantazja). W wyobraźni wszystkie funkcje mogą występować oddzielnie, np. czyste spostrzeganie bez myślenia; łączyć się i działać równocześnie, razem; mogą też być ze sobą różnie wymieszane. Przy słabo zróżnicowanym „ja” może to sprawiać trudności w identyfikacji tego, co jest rzeczywistą treścią fantazji (np. zmysły czy emocje).

początek

I

IDENTYFIKACJA
W mniejszym lub większym stopniu nieświadomy proces rozpoznawanie siebie („ja”) w tworach wyobraźni (projekcjach) lub obiektach, postaciach zewnętrznych. To, z czym się „ja” (ego) identyfikuje, określa jego indywidualną tożsamość. Niski stopień identyfikacji z sobą oznacza dużą podatność na identyfikacją z popędami, rolą społeczną i grupą (persona, świadomość zbiorowa), nieświadomością zbiorową (archetypami), bohaterami mitycznymi i kulturowymi, tworami infantylnej fantazji, archaicznymi wizjami i przelotnymi wyobrażeniami.INDYWIDUACJA
Proces transformacji osobowości, obejmujący fazę naturalną i fazę kulturową rozwoju psychicznego, podczas którego wykształcają się określone funkcje i struktury psychiczne: „ja” indywidualne (ego), funkcje świadomości, świadomość zbiorowa (persona) oraz asymilowane są dostępne w kulturze znaczenia zbiorowe (symbole kulturowe) bądź pojawiające się bezpośrednio w psychice jako wyobrażenia, marzenia senne, a nawet kształtujące się w toku rozwoju indywidualnego jako tzw. skrypty życiowe czy mity osobiste.INFLACJA EGO
Proces lub stan podwyższonej energii, emocji, wyobraźni i aktywności „ja” (fascynacja) w wyniku oddziaływania symboli kultury (baśni, mitu, rytuału, sztuki, narracji literackiej) lub pod wpływem obrazów spontanicznie pojawiających się w wyobraźni lub snach, spowodowanych działaniem określonych technik (wizualizacje, taniec, medytacja) bądź substancji (narkotyki). Stan inflacji prowadzi do doświadczenia psychologicznego sensu archetypów, odsłaniając ich inspirujace, pobudzające do twórczego działania znaczenie. Stan inflacji „ja” może mieć wpływ pozytywny lub negatywny na rozwój osobowości (inflacja negatywna lub pozytywna).INSTYNKT
Naturalny, psychoidalny składnik nieświadomości zbiorowej. W symbolice kulturowej i wyobraźni instynkty są bardzo bliskie archetypom. Za instynkt można uznać także czynnik twórczy psychiki (popęd do twórczości i rozwoju).

INTERPRETACJA
Metoda poszukiwania (odkrywania) psychologicznego znaczenia indywidualnych przeżyć, doświadczeń, wyobrażeń, wspomnień, marzeń sennych, obajwów zaburzeń, np. nerwicy czy psychozy, i innych treści świadomości i nieświadomości za pomocą analizy oraz syntezy znaczeń w oparciu o założenia teoretyczne, np. koncepcję archetypów czy kompleksów psychicznych, i/lub dodatkowe metody poszerzające poszukiwane znaczenie indywidualne czy zbiorowe, np. metoda aktywnej wyobraźni czy amplifikacji. Jedną z bardziej rozbudowanych metod interpretacji jest metoda hermeneutyczna. Jungowska metoda interpretacji treści psychicznych łączy podejście analityczne z podejściem syntetycznym (anagogicznym), opartym na interpretacji symbolicznej.

INTROWERSJA
Tendencja do zwracania energii libido w stronę własnego „ja”, unikanie reagowania na bodźce w otoczeniu i na obiekty zewnętrzne (samokontrola ekspresji).

początek

J
JAŹŃ
Nadrzędny archetyp jedności i pełni psyche, obraz całości procesów i funkcji psychicznych: świadomości i nieświadomości, męskości i kobiecości. W kulturze europejskiej stanowi psychiczny obraz Boga, Antroposa, Chrystusa, a w innych kulturach nadrzędnego bóstwa, które łączy przeciwieństwa psychiczne (jasne i ciemne aspekty życia i rozwoju).

początek

K

KOBIECOŚĆ
Psychiczny obraz cech i zachowań kobiecych obejmujący zarówno wymiar kolektywny (archetypowy), jak i indywidualny. Niska świadomość pierwiastka kobiecego u kobiety czyni ją podatną na uleganie przypadkowym wzorom zewnętrznym (obyczaj, moda), potrzebom popędowym (archaiczna seksualność) lub nieuświadomionym wzorcom archetypowym. Kobiecość jako ideał „ja” i wzorzec zachowania to Anima u mężczyzn i Wielka Matka u kobiet i u mężczyzn. Kobiece cechy dziecko czerpie zwłaszcza od matki, ale pewne treści przyswaja sobie także od kobiecej strony ojca (jego Animy) oraz z kulturowych wzorców kobiecości (religijnych, mitologicznych, literackich).KOMPLEKS
Zwykle nieświadoma, oderwana od „ja” (ego) treść psychiczna powstała w wyniku urazu, wyparcia poniżej progu świadomości przykrych doświadczeń, którą tworzy jakieś wyobrażenie, znaczny ładunek emocjonalny i pewna treść poznawcza. Kompleksem są również świadome wyobrażenia silnie związane z określonym znaczeniem i z towarzyszącymi emocjami, np. kompleks ego czy kompleks mocy.początek L

LOGOS
Zasada męskiego rozumu, dynamiczny czynnik psyche, twórcza siła uzupełniająca żeńską zasadą erosa.początek M
MARZENIA SENNE
Obrazowa, zwykle dramatyczna opowieść, która stanowi złożony materiał pochodzący z nieświadomości, występująca w stanie snu (wyłączonej świadomości). W stanie jawy, po przebudzeniu, zapamiętywane są na ogół obrazy szczególnie silnie oddziałujące na emocje, dziwne lub w inny sposób zaskakujące świadomość. Za niezwykle ważne uznaje się sny zapamiętane z dzieciństwa, sny w postaci serii lub powtarzające się, bogate sny symboliczne (archetypowe) i sny w momentach przełomowych, np. na początku terapii (tzw. sny inicjalne). Podstawowe metody analizy materiału sennego to swobodne skojarzenia, aktywna wyobraźnia, amplifikacja.MĘSKOŚĆ
Psychiczny obraz cech i zachowań męskich obejmujący zarówno wymiar kolektywny (archetypowy), jak i indywidualny. Niska świadomość pierwiastka męskiego czyni mężczynę podatnym na uleganie przypadkowym wzorom zewnętrznym (obyczaj, moda), potrzebom popędowym (archaiczna seksualność) lub nieuświadomionym wzorcom archetypowym. Męskość jako ideał „ja” i wzorzec zachowania to Animus u kobiet i Stary Mędrzec u mężczyzn i u kobiet. Męskie cechy dziecko czerpie zwłaszcza od ojca, ale wiele treści przyswaja sobie także od męskiej strony matki (jej Animusa) oraz z kulturowych wzorców męskości (religijnych, mitologicznych, literackich).MIT OSOBISTY
Indywidualna, częściowo uświadomiona opowieść, która kształtuje znaczącą część, a nawet zasadniczą linię życia. Jej istotę, jądro stanowi ważna treść (np. z życia rodzinnego lub dzieciństwa), marzenie, idea lub bohater kulturowy.początek


N

NIEŚWIADOMOŚĆ
Sfera psychiki niezwiązana z „ja”; tworzą ją dwie podstawowe warstwy: kompleksy osobiste, nieświadomość indywidualna, oraz archetypy i instynkty, nieświadomość zbiorowa.NIEŚWIADOMOŚĆ INDYWIDUALNA
Sfera psychiki, która tworzy się w toku rozwoju osobistego w wyniku urazów psychicznych i wyparcia tego, co nieprzyjemne, bolesne, trudne do zaakceptowania przez rozwijające się „ja” (ego). Tę sferę tworzą kompleksy psychiczne, zawierające emocje i doświadczenia negatywne, których nie chce lub nie potrafi przyswoić sobie świadomość, to tzw. Cień indywidualny.NIEŚWIADOMOŚĆ ZBIOROWA
Sfera psychiki dziedziczona przez każdego człowieka, która zawiera zdobytą przez kulturę ludzką mądrość przodków, archetypy, obrazy oraz naturalne wzorce zachowania, instynkty. Archetypy i instynkty tworzą rodzaj złożonego spektrum (analogicznie do spektrum światła biegun fioletowy to archetypy, czerwony to instynkty). Jednostki żyjące w różnych kulturach i epokach czerpią z tego samego dziedzictwa nieświadomości zbiorowej, ale tworzą swoiste dla danej tradycji symbole archetypów i instynktów, wyrażające się w sztuce, rytuale, religii.początek


O

OSOBOWOŚĆ
Cel rozwoju psychicznego, nadrzędna organizacja psychiki, która zapewnia wewnętrzną równowagę (samoregulacja) oraz stałość i spójność funkcjonowania psychicznego – tak świadomego, jak i nieświadomego. Zasadniczym etapem rozwoju osobowości jest faza kulturowa rozwoju psyche. Centralnym ośrodkiem samoregulacji i integracji psychicznej osobowości jest archetyp Jaźni, a nie ego, albo persona, tj. osobowość zewnętrzna.OŚ EGO – JAŹŃ
Relacja świadomości indywidualnej (ego) z archetypem Jaźni, dzięki której postępuje proces indywiduacji. Oś ta kształtuje, z jednej strony, bardziej stabilne „ja”, którego możliwości samoregulacji poszerza świadomość Jaźni, a z drugiej pogłębia świadomość i aktywność psyche o doświadczenia innych symboli archetypowych, będących w znacznym stopniu odzwierciedleniem tego centralnego archetypu.początek P

PERSONA
Zewnętrzna sfera psychiki, maska zakładana w celach obrony, izolacji, jak i służąca komunikacji ego z otoczeniem społecznym i kulturowym, zwłaszcza w warunkach konwencjonalnych; osobowość zewnętrzna tworząca zewnętrzną granicę psyche.PSYCHE
Wewnętrzna struktura psychiczna jednostki, całość jej doświadczeń i treści psychicznych, świadomych i nieświadomych, w tradycji niekiedy utożsamiana z duszą (niem. Seele, ang. soul). Dusza jednak stanowi lepiej zorganizowaną, aktywną część psyche. Psyche obejmuje także ducha (niem. Geist, ang. spirit).PUELLA AETERNA
Obraz wiecznej dziewczynki, kobiety, która zachowuje silne cechy dziecka, a jednocześnie wkracza w duchową fazę kulturową rozwoju. Przeważają w jej zachowaniu, przeżywaniu i myśleniu wartości zbiorowe: duchowość, kultura, natura, tj. archetypy i instynkty, a słabiej są reprezentowane cechy indywidualne: kobiece ego oraz naturalne potrzeby i role żeńskie ukształtowane przez społeczną tradycję, zwłaszcza cechy macierzyńskie i funkcje opiekuńcze.PUER AETERNUS
Obraz wiecznego chłopca, którego charakteryzują cechy dziecięce oraz uduchowienie typowe dla drugiej połowy życia, fazy kulturowej rozwoju. Zachowanie, przeżywanie i myślenie wiecznego chłopca determinują bardziej wartości zbiorowe (duchowość, kultura, natura, tj. archetypy i instynkty) niż potrzeby i role męskie, w tym ukształtowane przez społeczną tradycję, zwłaszcza cechy ojcowskie i role wymagające aktywności i waleczności typowej dla wojownika.

początek

S

STARY MĘDRZEC
Archetyp mądrości człowieka, kultury i zbiorowego ducha, wyraz duchowej, ponadczasowej prawdy. W wyobraźni, baśniach, mitach, kulturze pojawia się jako męska postać mistrza, przewodnika, opiekuna duchowego (guru), a także jako inne symbole oznaczające duchową wiedzę i mądrość (prorok) i związek człowieka z wyższą prawdą (anioł, ptak, duch przodków). Obrazowe symbole Starego Mędrca mogą pojawiać się w snach, literaturze, sztuce, przekazach religijnych.SWOBODNE SKOJARZENIA
Metoda badania wyobrażeń, fantazji, myśli, marzeń sennych, objawów zaburzeń i innych doświadczeń (wspomnień, planów, marzeń, faktów). Ułatwia ona głębsze poszukiwania i daje podstawy do interpretacji ukrytych znaczeń. Badający (terapeuta) pyta o luźne, swobodne myśli i obrazy, jakie pojawiają się spontanicznie lub w odpowiedzi na różne bodźce, znaki, cechy, postaci zawarte np. we śnie. W psychoanalizie była to podstawowa metoda badania, jak też leczenia nerwicy, której podłożem jest wyparcie bolesnych wspomnień i niezaspokojonych pragnień.SYMBOL
Wieloznaczna obrazowa treść wskazująca na różne podstawowe idee poznawcze i ujmująca ważne przeciwstawne cechy. Symbole zawarte są w sztuce, kulturze, języku, rytuale oraz indywidualnej ekspresji: myśleniu, fantazji, snach, gestach, i podlegają poznaniu drogą interpretacji. Symbole działają inspirująco i integrująco na przeżywanie psychiczne, są nośnikiem znaczenia podstawowych archetypów, choć pewne ich aspekty pozostają nieuświadomione. Symboli nie można mylić ze znakami.
początek Ś

ŚWIADOMOŚĆ
Sfera psychiki bezpośrednio związana z „ja” (ego), które stanowi jej centrum (świadomość indywiudalna), lub pozostająca w luźnej, ale łatwej do rozpoznania relacji (pole świadomości). Świadomość indywidualna stanowi uświadomiony w toku rozwoju osobistego kompleks psychiczny i podstawę świadomości siebie (samoświadomości), która może być niekiedy rozproszona z polu świadomości lub też przesunięta z centrum w stronę identyfikacji z rolą społeczną, personą tj. osobowością zewnętrzną (świadomość zbiorowa jednostki).początek T
TYP POSTAWY (PSYCHICZNEJ)
Wrodzona tendencja do kierowania energii psychicznej (libido) na zewnątrz (w stronę przedmiotu) lub do wewnątrz (w stronę podmiotu). Pierwsza orientacja to typ ekstrawertywny, druga – introwertywny. Cecha wrodzona może być niekiedy niezauważana lub traktowana jako negatywna. Bywa tłumiona i blokowana przez otoczenie, i wtedy przyjmuje archaiczną, a niekiedy patologiczną postać: ekstrawersja przejawia się jako histeria, a introwersja jako nerwica natręctw lub schizofrenia.TYP PSYCHICZNY
Charakterystyczny sposób przejawiania się osobowości i świadomości, a zwłaszcza indywidualnego „ja”. Powstaje na podłożu lepiej rozwiniętej (dominującej) funkcji psychicznej. W zależności od konfiguracji czterech funkcji psychicznych w stosunku do świadomego „ja” (ego) i nieświadomości wyróżnia się osiem różnych typów: uczuciowo-percepcyjny i uczuciowo-intuicyjny, myślowo-percepcyjny i myślowo-intuicyjny, percepcyjno-uczuciowy i percepcyjno-myślowy, intuicyjno-percepcyjny i intuicyjno-myślowy. Każdy człowiek może mieć jednocześnie inny typ postawy: ekstrawertywny lub introwertywny.początek W

WIELKA MATKA
Archetyp życia i natury, obraz nieśmiertelności i naturalnego macierzyństwa. W wyobraźni, baśniach, mitach, kulturze pojawia się jako żeńska postać matki, bogini, wiecznej rodzicielki, władczyni życia i śmierci (Matka Boska, Demeter). Kulturowe przejawy tego archetypu to ruch ekologiczny, wegetarianizm, naturolecznictwo, ochrona życia, obrona praw zwierząt.WYOBRAŻENIE
Obrazowa, zwykle spontaniczna lub powstała pod wpływem bodźca treść psychiczna, luźno związana z rzeczywistością, posiadająca pewien ładunek emocjonalny i odnosząca się do mniej lub bardziej określonej sytuacji, np. fantazja śmierci, wyobrażenie porażki, odczucie lęku, sen o lataniu, marzenie zobaczenia raju. Wyobrażenia są wbudowywane do świadomości jako wiedza, mogą być zapominane lub wypierane do nieświadomości, gdzie mogą tworzyć uformowane kompleksy psychiczne, naładowane zwykle negatywnymi emocjami (np. kompleks winy).WYOBRAŹNIA
Mieszana funkcja psychiczna, umożliwiająca zdolność tworzenia wyobrażeń; odgrywa istotną rolę w pośredniczeniu między procesami świadomości i nieświadomości, w tym między lepiej zróżnicowanymi (świadomymi) i niezróżnicowanymi funkcjami psychicznymi. Strumień obrazów i idei manifestujących się w wyobraźni stanowi charakterystyczną aktywność ludzkiej psychiki (psyche).początek

Z

ZNACZENIE
Wartość lub jakość (sens) treści psychicznych; treści mogą być jednoznaczne (znaki) lub wieloznaczne (symbole). Odkrycie znaczenia ważnych przeżyć oznacza wyższy poziom rozwoju osobowości i świadomości (indywiduacja), a w przypadku objawów zaburzeń ma wpływ leczniczy na całość psyche. Ważnym efektem procesu rozpoznawania znaczeń psychicznych dla jednostki jest odkrycie sensu lub celu swego życia.

ZNAK
Treść konkretna, jednoznaczna lub posiadająca ograniczoną liczbę znaczeń, zwykle konwencjonalna, np. przyjęta przez daną społeczność lub zdefiniowana w określonym celu (palenie fajki jako znak pokoju). Pewne znaki są dawnymi symbolami, które utraciły wcześniejszą wieloznaczność, np. u dawnych Indian palenie fajki mogło oznaczać zarówno pokój, jak i wojnę. Znak krzyża może być i symbolem śmierci czy cierpienia, i zmartwychwstania, którego elementem znaczeniowym jest także wyzwolenie przez śmierć i cierpienie. Poszukiwanie konkretnych znaczeń w wyobrażeniach, obrazach kultury czy marzeniach sennych jest niekiedy traktowane nie jako próba rozpoznania głębokiej istoty symbolu (wieloznaczność, tajemniczy ukryty przekaz), ale dosłownie.